Salamat sa alkohol

SALAMAT SA ALKOHOL

nagkakaubusan na ng nabibiling alkohol

sa mga tindahan, sa botika, grocery at mall

pinakyaw ng maypera nang walang kagatul-gatol

habang ang iba'y naubusan na't di nakahabol

pagkat pananggol ang alkohol sa banta ng COVID

subalit ang mga namakyaw ay mistulang ganid

na di naisip ang kapwa't kababayang kapatid

isip ay sarili sa problemang salot ang hatid

dapat lumikha pa rin ng alkohol sa pabrika

ngunit doblehin ang sahod ng manggagawa nila

alkohol nga'y kailangang-kailangan ng masa

huwag lang pagtubuan, bagkus itindang mas mura

O, alkohol, ikaw ang una upang sansalain

ang bantang salot ngayong panahon ng COVID-19

kayraming mikrobyo sa mundong dapat mong durugin

tunay kang bayaning dapat pasalamatan namin

- gregbituinjr.

03.18.2020

Pagninilay sa panahon ng COVID-19

PAGNINILAY SA PANAHON NG COVID-19

aba'y di ito ang panahon ni Cupid, datapwat

sa panahon ng COVID-19, sakit na'y nagkalat

habang mga gobyerno sa bansa nila'y nag-ulat

epidemya'y daigdigan na ang isiniwalat

marami'y nabigla, nagkumahog, hilong talilong

ayaw mahawaan, kaya sa bahay na'y nagkulong

community quarantine ang sa masa'y sumalubong

upang maiwasan ang sakit na dumadaluhong

dito nga sa bansa'y nagpanic-buying na ang tao

upang maibsan ang gutom kung lalala pa ito

sundalo't pulis na'y nasa daan, tila martial law

obrero'y pinigilan, sa bahay daw magtrabaho

tila dinaluhong tayo ng dambuhalang lintik

epidemyang salot sa buong mundo na'y nahasik

sa problemang ito'y di dapat magpatumpik-tumpik

dapat ito'y malutas bago mata'y magsitirik

- gregbituinjr.

03.18.2020

Sa gabi ng mga kuliglig

SA GABI NG MGA KULIGLIG

naririnig ko ang kuliglig sa gabing madilim
tulog pa sila kaninang tanghaling makulimlim
ngayon, kay-iingay nila't tila may sinisimsim
sa isang punong malabay na noon pa tinanim

magkapitbisig, ang hiyawan ng mga kuliglig
puso ng kalikasan ay pakinggan bawat pintig
damhin ang init ng bawat isa ngayong taglamig
at sabay-sabay umawit sa malamyos na tinig

dinig ng taumbayan ang awitang kakaiba
animo'y iniindayog ng magandang musika
sa pusikit na karimlan anaki'y may orkestra
at ipinagdiriwang ang buhay na taglay nila

salamat sa mga awit sa malungkot na gabi
at nagninilay habang nakatitig sa kisame
nakikinig sa kuliglig sa kantang hinahabi
ang umaga'y panibagong pag-asa, yaong sabi

- gregbituinjr.

Tinititigan ko ang mga bituin sa gabi

tinititigan ko ang mga bituin sa gabi
nakatunganga sa langit, tila di mapakali
nasaan kaya ang Big Dipper o Alpha Centauri?
at nasaan din ang Orion's Belt na sinasabi?

mas mainam yata kung may sariling teleskopyo
marahil ay tulad ng ginamit ni Galileo
sumusulpot ba ang bulalakaw minu-minuto?
o matagal-tagal na panahong hintayan ito?

marahil malayo-layo pa'y aking tatahakin
upang pag-aralan ang buhay ng mga bituin
suriin di lang daigdig kundi kalawakan din
mga buntala ba'y sa araw umiikot pa rin?

ang mga bituin sa gabi'y tala sa umaga
subalit dahil sa araw ay di natin makita
noon pa hanggang ngayon, bituin ay nariyan na
gabay ng mandaragat, sa karimlan ay pag-asa

- gregbituinjr.

Si Espiridiona Bonifacio

SI ESPIRIDIONA BONIFACIO
Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sino nga ba si Espiridiona Bonifacio, o Nonay? At ano nga ba ang ambag niya sa Katipunan?

Nakabili ako ng dalawang aklat na tiglilimampung piso lang ang isa noong Disyembre 9, 2019 na pumapatungkol kay Gat Andres Bonifacio at sa Katipunan. Ito'y ang "Kartilyang Makabayan", na sinulat ni Hermenegildo Cruz (Inilimbag sa Maynila noong 1922), umaabot ng 70 pahina, at ang "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" na sinulat ni Jose P. Santos (Ikalawang Pagkalimbag, 1935), umaabot naman ng 43 pahina.

Dito'y nabasa ko ang ilang tala sa buhay ni Ginang Espiridiona Bonifacio. Bagamat sa isang aklat ay mali ang tala, na iwinasto naman sa isa pang aklat.

Sa pahina 6 ng "Kartilyang Makabayan" ay ganito ang nakasulat:

"2. - Nagkaroon ba siya ng mga kapatid? (na tumutukoy kay Gat Andres Bonifacio) - Apat: sina Ciriaco, Procopio, Petrona, at Troadio. Ang dalawang una at itong huli'y patay na at ang babai'y buhay pa. Ang babaeng ito ay siyang naging asawa ng nasirang bayaning Teodoro Plata, isa sa mga masikhay na kasama ni Andres Bonifacio."

Sa pahina 1 ng "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ay ganito naman ang nakasulat:

"Sa mga nagsilabas at napalathalang biograpiya ni Andres Bonifacio ay sinasabing lima lamang silang magkakapatid, at sa limang iyan ay iisa raw ang babae na hindi pa tumpak ang pagkakasulat ng pangalan. Nguni't sa pagsusuring ginawa namin ay aming nabatid na sila'y anim na magkakapatid at hindi lima. Sa anim na iyan ay dalawa ang babae, si Espiridiona, hindi Petrona na gaya ng sinasabi ng maraming kasaysayan, at Maxima. Ang matanda sa lahat ay ang Andres, sumusunod ang Ciriaco, pangatlo ang Procopio, pang-apat ang Espiridiona, ikalima ang Troadio at bunso ang Maxima."

Idinagdag pa sa sumusunod na talata hinggil kay Espiridiona: "Ang Espiridiona na naging maybahay ng bayaning Teodoro Plata, isa sa bumubuo ng unang triangulo ng Katipunan at naging Ministro de Guerra ng pamahalaan ni Andres Binifacio, ay buhay pa."

Nakalathala naman sa pahina 4 ng "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ang larawan ni Ginang Espiridiona.

Nabanggit muli si Espiridiona sa pahina 18 ng nasabing aklat, hinggil sa nag-iisang tula naman ni Procopio:

"Isang tula naman ni Procopio, kapatid ng Supremo, ang iniwan ni Andres Bonifacio kay Ginang Espiridiona, kapatid na babae ng Supremo, bago siya lumabas ng gubat..."

"Ang tulang ito ay buong-buong nasasa-ulo ni Ginang Espiridiona na nagkaloob sa akin ng salin."

Tatlo sa magkakapatid na Bonifacio ang nagbuwis ng buhay sa pakikibaka para sa kalayaan. Sina Andres at Procopio ay pinaslang ng mga tauhan ni Heneral Emilio Aguinaldo noong Mayo 10, 1897 sa Bundok Buntis, Maragondon, Cavite, habang si Ciriaco naman ay napatay sa Limbon. May pagtalakay hinggil kay Troadio, subalit kaunti lamang ang ipinatid sa atin tungkol kay Espiridiona. Wala nang nabanggit na anupaman tungkol kay Maxima, maliban sa siya ang bunso sa magkakapatid.

Sa website na filipino.biz.ph ay ito naman ang pakilala kay Espiridiona Bonifacio:

"The youngest sibling of Andres Bonifacio, she helped the Katipuneros even when she had just lost her husband, Teodoro Plata."

"At a designated spot, she would wait for the rebels to give guns stolen or collected from attacks on Spanish soldiers. As they would race back into hiding, she would quickly stash the weapons under her big skirt."

"Aside from her husband, she also lost her three brothers Ciriaco, Procopio, and Andres who were killed by forces loyal to Aguinaldo in 1897."

Gayunman, tila hindi nila nabasa ang aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" at hindi nila alam na si Maxima ang bunsong kapatid ni Andres Bonifacio, at pang-apat sa anim na magkakapatid si Espiridiona o Nonay. Gayunman, sinipi ko iyon dahil sa ikalawang talata, na ambag ni Nonay sa himagsikan. At isinalin ko iyon sa ganito: "Sa isang itinalagang lugar, hihintayin niya ang mga manghihimagsik na magbigay ng mga baril na ninakaw o nakolekta mula sa mga pagsalakay sa mga kawal na Kastila. Tulad ng pagtalilis nila upang magkubli, mabilis niyang itatago ang mga sandata sa ilalim ng malaki niyang baro."

Sa tagalog wikipedia ay ito naman ang ulat hinggil kay Espiridiona:

"Si Espiridonia de Castro Bonifacio (14 Disyembre 1875 – 26 Mayo 1956) ay isang Katipunera at bayaning Pilipino. Siya ay isa mga unang babaeng kasapi ng Katipunan na itinatag ng kanyang nakatatandang kapatid na si Andres Bonifacio. Ang iba pa niyang nakatatandang kapatid ay sina Ciriaco Bonifacio at Procopio Bonifacio."

"Noong siya ay labingpitong taong gulang pa lamang, siya ay nagpakasal noong 1893 kay Teodoro Plata na isa rin sa mga nagtatag ng Katipunan. Siya ay nabalo nang bitayin si Plata sa Bagumbayan (Luneta) noong 1896 nang matuklasan ng mga Kastila ang Katipunan. Di naglaon, matapos paslangin ang kanyang mga nakatatandang kapatid ng mga alagad ni Emilio Aguinaldo sa Cavite, siya ay kinupkop ng isang pamilyang taga-Cavite rin na may apelyidong Distrito upang itago sa mga tumutugis na alagad ni Aguinaldo, na nais din siyang paslangin. Matapos ang himagsikan, napangasawa niya ang isa sa mga anak ng pamilyang kumupkop sa kanya."

"Si Espiridiona Bonifacio-Distrito ay namatay noong Mayo 26, 1956 sa Paco, Manila. Siya ay nakahimlay sa Manila South Cemetery. Siya ang nalalamang pinakahuling kapatid ng Supremo na nabuhay pagkatapos ng pananakop ng mga dayuhan sa Pilipinas."

Kapansin-pansing isang araw lang ang tanda ni Ginang Espiridiona sa kasamang matalik ng kuya Andres niya na si Gat Emilio Jacinto, ang sinasabing Utak ng Katipunan, na isinilang noong Disyembre 15, 1875.

Panghuli, inalayan ko ng soneto o tulang may labing-apat na taludtod si Ginang Espiridiona. Ito'y nasa anyong akrostika, o tulang pag binasa ang unang titik ng bawat taludtod ay may mababasang salita.

SONETO KAY GNG. ESPIRIDIONA
tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ginang Espiridiona, bunsong kapatid ni Andres,
Na naghimagsik din sa Kastilang mapagmalabis
Gutom at pagod ay binata, kahit na magtiis
Esposa ni Plata, lumaban sa dayong mabangis
Sa panahon ng himagsikan ay sadyang lumaban
Panahon ay ibinigay para sa masa't bayan
Inisip din kung paano makatulong sa tanan
Rebolusyonarya, Katipunera, makabayan
Isa ka ring dakilang bayani ng bansa, Nonay!
Dahil tumulong kang sadya sa himagsikang tunay
Ikasawi man ng kabiyak, mabuhay! Mabuhay!
O, Espiridiona, taas kamaong pagpupugay!
Nawa'y di malimot ang ambag mo sa himagsikan
At kahit munti man ay dapat kang pasalamatan!

Mga pinaghalawan:
Kartilyang Makabayan, ni Hermenegildo Cruz, Maynila, 1922
Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan, ni Jose P. Santos, 1935
https://filipino.biz.ph/history/hero/espiridiona_bonifacio.html
https://tl.wikipedia.org/wiki/Espiridonia_Bonifacio

Ang dalawang aklat hinggil sa Katipunan, na nabanggit ng sanaysay

Ang litrato ni Espiridiona Bonifacio sa pahina 4 ng aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ni Jose P. Santos

Ang nagsaliksik at nagsulat ng munting sanaysay

Nilalagnat na daigdig

NILALAGNAT NA DAIGDIG

nilalagnat na rin ang tahanan nating daigdig
marami na ring sa COVID-19 ay nangalupig
kaya magbayanihan na tayo't magkapitbisig
upang ang karamdamang ito'y di tayo madaig

marami na'y nilalagnat ngunit di matingkala
kung kailan ang pananalasa nito'y huhupa
sarili na'y ikinukulong upang di mahawa
at di na makahawa kung may sakit nang malala

tama namang uminom ng tubig upang di mauhaw
tama rin namang minsan sa alkohol ka maghinaw
at tama rin namang laging magsabon ka't magbanlaw
huwag lang magkasakit na dama'y tila balaraw

kailangan ng lakas nina Hercules at Atlas
upang daluhungin ang salot na di pa malutas
at kuyom man ang kamao'y naghahanap ng lunas
upang sakbibi ng sakit ay tuluyang maligtas

- gregbituinjr.

Sa panahon ng ligalig

SA PANAHON NG LIGALIG

tila baga magsasaklob na ang langit at lupa
pagkat nariyan na ang salot na pagala-gala
unti-unting nilalagnat ang mga mahihina
hanggang sa sila'y magdusa't maging kaawa-awa

bihira nang lumabas ang paruparo't bubuyog
pagkat mga rosas sa hardin ay di na malusog
sa talulot at nektar ay tila di mabubusog
habang ang munting halamanan ay aalog-alog

sa mundo'y naglipana ang samutsaring sakit
sa bulsa, sa puso't isip, sa matang nakapikit
di pa makalikha ng mga marubdob na awit
habang naririnig lang ay pawang hikbi at impit

marami nang taranta sa panahon ng ligalig
butse'y pumuputok ng nilalagnat na daigdig
kabi-kabilang balita'y sadyang nakatutulig
gamot nga ba rito'y di maunawaang pag-ibig?

- gregbituinjr.

Ayokong maglaba sa washing machine

ayokong maglaba sa washing machine at kawawa
pagkat wawasakin lang nito ang aking pagkatha
paglalaba'y panahon ng pagninilay ng akda
sa pagitan ng pagkusot at naglipanang bula

may washing machine man sa bahay, nais kong magkusot
habang pinagninilayan ang samutsaring gusot
binabalangkas na paano durugin ang salot
kinakatha ang nangyayari sa bawat sigalot

puti't dekolor ay dapat munang ipaghiwalay
tulad ng tula't kwentong binubukod munang tunay
unahin ang puti bago ang labadang may kulay
batya'y igiban ng tubig at labada'y ilagay

kanawin mo ang pulbos o gamitin ang bareta
tulad ng tula, mga rekado'y ihanda muna
taludtod, saknong, pantig, sukat, talinghaga't rima
kusutin ang puti, palu-paluin, at ikula

iba ang ginagawa ko sa may kulay na damit
tulad ng kwento, may bida, banghay, eksena, bwisit
may sorpresa, ibinibigay, ipinagkakait
kusutin, banlawan, pigain, isampay, isipit

kaysa washing machine, kaysarap na baro'y kusutin
habang nagninilay ng mga paksang susulatin
pag baro'y natuyo, paplantsahin na't susuutin
tulad ng tulang natapos na ari nang bigkasin

- gregbituinjr.

Hibik ng isang kulangpalad

nais kong magbaril sa pagitan ng mga mata
upang matapos na ang paghihirap sa tuwina
ngunit pag nangyari ito, ako'y katawa-tawa
pagkat di ito gawain ng isang aktibista

di ba't niyakap ko'y hirap at simpleng pamumuhay
nakibaka, nabugbog sa rali, at nagkapilay
minsan nang nakulong, natortyur, sakbibi ng lumbay
dahil lang sa hirap, ngayon pa ba ako bibigay

pinapataas ko lang ngayon ang sariling moral
ngunit hanggang kailan kaya ito magtatagal
pakiramdam ko'y sampid na di na kayang umatungal
di na mawari bakit di dapat magpatiwakal

tila kakampi ko na lang ay ang aking panulat
puno ng harayang di ko batid saan nagbuhat
ako ba'y hangal na laman ng puso'y di mabuklat
o ako'y inutil na mata'y di na makamulat

- gregbituinjr.
03.13.2020 (Friday the 13th)

Di pantasya ang pakikibaka para sa karapatang pantao

halina't makiisa sa daigdig ng pagkatha

isang mundong may karapatang pantao'y malikha

walang pang-aapi't pagsasamantala sa madla

may pagkakapantay sa lipunan, wala nang dukha

ngunit di pantasyang mundo ang ating kailangan

kundi may totoong karapatan sa daigdigan

sa ngayon, karapatan ay dapat pang ipaglaban

at magtulong-tulong tayong baguhin ang lipunan

tara, kapatid, karapatang pantao'y ihatid

sa ating kapwa, karapatan nila'y ipabatid

subalit paano kung tayo'y sa dilim ibulid

pagkat tingin ng gobyerno tayo'y mga balakid

ang sabi nga nila: "Makibaka! Huwag matakot!"

labanan natin ang mga polisiyang baluktot

balakid sa karapatang pantao'y malalagot

kung sama-samang pupuksain ang pinunong buktot!

- gregbituinjr.

* tulang nilikha at ikalawang binigkas sa bidyo-talakayan ng grupong IDefend hinggil sa karapatang pantao, bandang ikaanim ng hapon, Marso 12, 2020

Labanan ang terorismo ng estado

LABANAN ANG TERORISMO NG ESTADO

I

bakit kaya ang kongreso'y tila gigil na gigil
nang senado'y pinasa ang anti-terrorism bill

batas upang karapatang pantao'y masikil
at karapatan nating magpahayag ay masupil

instrumento ng gobyerno upang makapaniil
at ang buhay ng tao'y basta na lang kinikitil

ang paniniil nila'y dapat tuluyang mapigil
lalo ang pagsasabatas ng anti-terrorism bill

II

pagtatanggol lang ang batas sa naghaharing uri
na nais protektahan ang pribadong pag-aari

upang magpatuloy pa ang kanilang paghahari
at kanilang kapangyarihan ay mapanatili

pipigilang mag-unyon para sa "industrial peace"
na kapayapaan upang manggagawa'y magtiis

huwag nang umangal sa kalagayan sa pabrika
magtiis, sweldo ma'y di makabuhay ng pamilya

III

susugpuin na agad ang sinumang magpahayag
at sa katahimikan ng negosyo'y mambabasag

sa batas ng bansa'y awtoridad pa ang lumabag
subalit karapatang pantao'y di matitinag

aktibista kaming kung may buntot di nababahag
dahil sa mga kabuktutan kami'y pumapalag

IV

bawat aktibista'y para sa bayan, mapagmahal
naninindigan, nakikibaka, at mararangal

kalaban ng aktibista'y mga pinunong hangal
kalaban din ng tibak ang teroristang pusakal

terorista'y yaong nananakit ng mamamayan
lalo't pinunong may utos ng tokhang at patayan

- gregbituinjr.

* ang tulang ito'y inihanda upang bigkasin sa bidyo-talakayan ng grupong IDefend hinggil sa karapatang pantao, sa ikalima ng hapon ng Marso 12, 2020